Vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng do ngạt khí trong hầm biogas khiến nhiều người thiệt mạng vừa qua một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ mất an toàn khi làm việc trong không gian hạn chế. Đây không phải là sự cố cá biệt mà là loại tai nạn lao động có thể xảy ra tại nhiều lĩnh vực sản xuất, chăn nuôi, xử lý môi trường và hạ tầng kỹ thuật nếu các nguy cơ không được nhận diện và kiểm soát đầy đủ.
Theo các chuyên gia của Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh lao động, một trong những tác nhân nguy hiểm nhất trong các vụ tai nạn dạng này là khí hydro sulfua (H₂S) – loại khí không màu, rất độc, dễ cháy nổ và thường phát sinh từ quá trình phân hủy các chất hữu cơ.
H₂S – “Kẻ sát thủ vô hình” trong không gian hạn chế
Ở nồng độ thấp, H₂S có mùi trứng thối đặc trưng nên nhiều người lầm tưởng có thể dựa vào khứu giác để nhận biết mức độ nguy hiểm. Tuy nhiên, đây là quan niệm hết sức nguy hiểm.
Khi nồng độ H₂S tăng cao, khí này nhanh chóng làm tê liệt khứu giác chỉ sau vài phút, khiến người lao động không còn ngửi thấy mùi dù khí vẫn tồn tại với nồng độ rất cao. Vì vậy, không bao giờ được sử dụng cảm giác ngửi mùi để đánh giá mức độ an toàn của môi trường làm việc.
Do nặng hơn không khí, H₂S thường tích tụ tại các vị trí thấp và kín như hầm biogas, bể chứa, cống, giếng, hố ga, bể xử lý nước thải, đường hầm hoặc các bồn chứa chưa được thông gió. Chỉ cần vài nhịp hít ở nồng độ rất cao, người lao động có thể mất ý thức ngay lập tức, ngừng hô hấp và tử vong trong thời gian rất ngắn.
Ngoài nguy cơ gây ngộ độc cấp tính, H₂S còn là khí rất dễ cháy, có thể tạo hỗn hợp nổ với không khí, làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của các sự cố tại nơi làm việc.
Những ngành nghề có nguy cơ cao
Khí H₂S có thể phát sinh tự nhiên hoặc trong nhiều quá trình sản xuất. Người lao động có nguy cơ phơi nhiễm cao khi làm việc tại:
- Hầm biogas, hố chứa phân và chất thải chăn nuôi;
- Hệ thống thoát nước, cống ngầm, hố ga, bể tự hoại;
- Nhà máy xử lý nước thải;
- Khai thác, chế biến dầu khí;
- Khai thác mỏ;
- Công nghiệp giấy và bột giấy;
- Thuộc da, dệt may, chế biến thực phẩm và một số ngành công nghiệp khác có quá trình phân hủy chất hữu cơ hoặc sử dụng hợp chất chứa lưu huỳnh.
Đặc biệt, mọi công việc thực hiện trong không gian hạn chế đều cần được đánh giá nguy cơ nghiêm ngặt trước khi người lao động đi vào làm việc.
Hậu quả đối với sức khỏe
Tùy theo nồng độ và thời gian tiếp xúc, H₂S có thể gây ra các triệu chứng từ nhẹ đến đặc biệt nghiêm trọng như:
- Cay mắt, chảy nước mắt, đau đầu, buồn nôn;
- Kích ứng đường hô hấp, ho, khó thở;
- Chóng mặt, mệt mỏi, giảm khả năng tập trung;
- Phù phổi, mất ý thức;
- Ngừng hô hấp và tử vong khi tiếp xúc với nồng độ cao.
Một số trường hợp sống sót sau ngộ độc nặng vẫn có thể gặp các di chứng kéo dài về thần kinh như suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung và rối loạn vận động.
Phòng ngừa là giải pháp quan trọng nhất
Theo khuyến cáo của Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh lao động, người sử dụng lao động cần triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát nguy cơ, trong đó ưu tiên:
- Đánh giá nguy cơ trước khi thực hiện công việc tại khu vực có khả năng phát sinh H₂S.
- Đo, giám sát nồng độ khí bằng thiết bị chuyên dụng trước và trong quá trình làm việc; tuyệt đối không dựa vào mùi để đánh giá mức độ an toàn.
- Thông gió cưỡng bức liên tục đối với các không gian hạn chế trước và trong thời gian làm việc.
- Thiết lập quy trình làm việc an toàn đối với không gian hạn chế, bao gồm cấp phép làm việc, giám sát và phương án ứng cứu khẩn cấp.
- Trang bị đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp, đặc biệt là thiết bị bảo vệ hô hấp khi nguy cơ không thể kiểm soát bằng các biện pháp kỹ thuật.
- Huấn luyện người lao động nhận diện nguy cơ H₂S, dấu hiệu ngộ độc và quy trình ứng phó khi xảy ra sự cố.
Không cứu người bằng cách lao vào khu vực có khí độc
Thực tế cho thấy nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng xảy ra do người chứng kiến vội vàng xuống cứu nạn nhân mà không có thiết bị bảo vệ thích hợp, dẫn đến nhiều người cùng bị ngạt khí.
Các chuyên gia của Viện nhấn mạnh, không được tự ý vào khu vực nghi có H₂S nếu chưa được đánh giá an toàn và chưa có thiết bị bảo vệ hô hấp chuyên dụng. Công tác cứu hộ phải được thực hiện bởi lực lượng đã được huấn luyện, có thiết bị thở độc lập, dây cứu sinh và phương án cứu nạn phù hợp.
Việc nâng cao nhận thức về nguy cơ của H₂S, tuân thủ nghiêm các quy trình làm việc trong không gian hạn chế và đầu tư đầy đủ các biện pháp kiểm soát nguy cơ không chỉ giúp phòng ngừa tai nạn lao động nghiêm trọng mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc an toàn, bảo vệ tính mạng và sức khỏe của người lao động.
Tài liệu tham khảo:
- Occupational Safety and Health Administration (USA), Hydrogen Sulfide, truy cập lần cuối ngày 23/7/2026 từ https://www.osha.gov/hydrogen-sulfide.
- Thu Hương (2026), “Sau vụ ngạt khí hầm biogas làm 5 người chết, siết khoảng trống an toàn lao động”, VOV, truy cập lần cuối ngày 23/7/2026 từ https://vov.vn/xa-hoi/sau-vu-ngat-khi-ham-biogas-lam-5-nguoi-chet-siet-khoang-trong-an-toan-lao-dong-post1317536.vov.
Tổng hợp: Xuân Đài
