Bis(2-ethylhexyl) phthalate (DEHP) là một hợp chất thuộc nhóm phthalates, được sử dụng làm chất hóa dẻo trong ngành công nghiệp nhựa và cao su, đồng thời được xem là chất có khả năng gây rối loạn nội tiết và tiềm ẩn nguy cơ gây ung thư. Nghiên cứu này nhằm xây dựng và tối ưu quy trình phân tích xác định DEHP trong không khí môi trường lao động bằng kỹ thuật lấy mẫu chủ động kết hợp phân tích GC-MS, đồng thời đánh giá mức độ tiếp xúc của người lao động tại một số khu vực sản xuất cao su ở Việt Nam. Ba loại vật liệu hấp phụ gồm polyurethane (PUF), Tenax và XAD-2 được khảo sát để lựa chọn điều kiện lấy mẫu. Kết quả cho thấy vật liệu PUF cho hiệu suất thu hồi ổn định (trung bình 106,65±7,85%). Tốc độ lấy mẫu tối ưu được xác định là 1–2 L/phút. Điều kiện bảo quản mẫu tối ưu là ở nhiệt độ âm sâu (-20°C) với hiệu suất thu hồi duy trì ổn định lên đến 30 ngày lưu mẫu. Phương pháp GC-MS cho độ tuyến tính cao (R = 0,9998), hiệu suất thu hồi từ 76,03–111,99%, RSD độ lặp lại 14,21%, RSD độ tái lặp 9,92% và độ không đảm bảo đo mở rộng 11,11%, đáp ứng yêu cầu thẩm định phương pháp phân tích hóa học. Áp dụng phương pháp để khảo sát sơ bộ sự có mặt của DEHP trong không khí nhà máy sản xuất cao su cho thấy DEHP được phát hiện trong tất cả các mẫu không khí với nồng độ dao động từ 88,23–924,89 ng/m3, cao nhất tại khu vực trộn hoá chất và nạp nguyên liệu. Giá trị liều tiếp xúc trung bình hằng ngày (ADD) và nguy cơ ung thư (CR) đều thấp hơn nhiều so với các ngưỡng tham chiếu quốc tế, cho thấy nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe đối với người lao động thông qua con đường hít thở hiện ở mức thấp và chấp nhận được. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc quan trắc DEHP trong môi trường lao động và là tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo về phthalates cũng như đánh giá rủi ro phơi nhiễm cộng gộp tại các cơ sở sản xuất công nghiệp tại Việt Nam.

Từ khóa: DEHP, môi trường lao động, GC-MS, không khí, đánh giá tiếp xúc.

Phan Đình Quang¹, Lê Quang Hải², Trần Văn Thành^{1, 2}, Phạm Thị Diễm Quỳnh²,

Nguyễn Hoàng Phương¹, Trần Ngọc Thanh¹, Lê Hữu Tuyến², Trần Thị Liễu¹, , Thái Hà Vinh¹ 

¹Trạm Quan trắc và Phân tích Môi trường Lao động, Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh lao động

² Khoa Hoá học, Trường Đại học Khoa học Tự Nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội

 (nguồn: Tạp chí Khoa học An toàn - Sức khỏe & Môi trường lao động số 3/2026 tr.17-26)