1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về ô nhiễm môi trường tại nhiều khu công nghiệp và đô thị, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và đời sống của hàng triệu người lao động, việc xây dựng một mô hình phát triển đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Nhận thức rõ điều này, ngày 12 tháng 7 năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg, kêu gọi sự vào cuộc quyết liệt của toàn bộ hệ thống chính trị và xã hội [1].
Trong bối cảnh đó, tổ chức Công đoàn Việt Nam, với vai trò cốt lõi là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, đã xác định rằng một môi trường làm việc an toàn, trong lành chính là lợi ích căn bản và thiết thực nhất. Bài báo này sẽ đi sâu vào việc phân tích cách Công đoàn Việt Nam đã cụ thể hóa vai trò của mình, biến những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thành các hành động thiết thực tại cơ sở, đồng hành cùng mỗi người lao động trong “hành trình xanh” vì một tương lai bền vững
2. Hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 5/6 và Tháng hành động vì môi trường năm 2025 trong các cấp công đoàn
Thực hiện Công văn số 2141/BNNMT-VP ngày 16/5/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 05/6 và Tháng hành động vì môi trường năm 2025 [3], Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã ban hành Hướng dẫn số 49/HD-TLĐ ngày 28/5/2025 để chỉ đạo và hướng dẫn các cấp công đoàn trong cả nước tích cực triển khai các hoạt động hưởng ứng sâu rộng.
Các hoạt động tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ môi trường đã được phát động rộng rãi từ cơ sở đến Trung ương. Theo số liệu báo cáo của các đơn vị, địa phương
– Các cấp công đoàn đã tổ chức được 11.244 hoạt động với 1.138.971 đoàn viên và người lao động tham gia,
– Tổ chức được 3.494 buổi mít tinh, tọa đàm tập huấn, phổ biến kiến thức và hội thi về công tác bảo vệ môi trường;
– In và phát hành 229.444 tờ gấp, băng rôn, khẩu hiệu, áp phích về công tác bảo vệ môi trường;
– Có 5.042 buổi phát thanh truyền hình, bản tin, bài, phóng sự, lượt tuyên truyền qua loa tại doanh nghiệp.
Căn cứ vào tình hình thực tế , các cấp công đoàn đã chủ động phối hợp chính quyền đồng cấp tổ chức các hoạt động cụ thể, thiết thực về bảo vệ môi trường mang lại những kết quả rõ rệt như:
– Đoàn viên và người lao động đã tham gia trồng và chăm sóc cây xanh, thu gom, xử lý chất thải.
– Tổ chức ra quân làm vệ sinh môi trường, khơi thông cống rãnh, nạo vét kênh mương, làm sạch 7.752km đường giao thông, bãi biển, kênh rạch, góp phần thay đổi diện mạo cảnh quan xanh, sạch, đẹp.
– Thu gom, vận chuyển và xử lý được 5.291 tấn chất thải, rác thải, bao gồm cả các loại rác nguy hại như 76kg pin thải, 6kg đèn huỳnh quang và 131kg rác thải nhựa.
– Các cấp công đoàn đã khởi công xây dựng, khánh thành và bàn giao đưa vào sử dụng 346 công trình bảo vệ môi trường và công trình thu gom rác thải.
– Trồng và chăm sóc được 1.302.028 cây hoa, cây cảnh tại các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp.
3. Người lao động – Hạt nhân xanh trên “Hành trình xanh”
Câu hỏi đặt ra là, mỗi người lao động có thể làm gì và cần làm gì để đóng góp vào “hành trình xanh” này? Câu trả lời nằm ở chính những hành động nhỏ bé nhưng thiết thực hàng ngày, tại nơi làm việc và trong cuộc sống.
3.1. Thay đổi từ nhận thức đến hành động “xanh” tại nơi làm việc.
Mỗi người lao động cần trở thành một “đại sứ môi trường” ngay tại nhà máy, xí nghiệp, văn phòng của mình. Điều này thể hiện qua việc:
– Tiết kiệm năng lượng: Tắt các thiết bị điện khi không sử dụng, tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên.
– Giảm thiểu rác thải nhựa: Chủ động mang theo bình nước cá nhân, hộp cơm, hạn chế sử dụng đồ nhựa một lần.
– Phân loại rác tại nguồn: Đây là hành động nhỏ nhưng mang lại ý nghĩa lớn, giúp quá trình tái chế hiệu quả hơn.
– Ưu tiên “giao thông xanh”: Sử dụng phương tiện công cộng, đi xe chung, hoặc các phương tiện không phát thải để giảm gánh nặng ô nhiễm không khí, hưởng ứng mục tiêu mà Chỉ thị 20/CT-TTg đã đề ra cho các đô thị lớn.
– Sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên: Từ tờ giấy in, nguồn nước sử dụng đến nguyên vật liệu sản xuất, mỗi sự tiết kiệm đều góp phần bảo vệ tài nguyên quốc gia.
3.2. Chủ động tham gia giám sát và đề xuất sáng kiến.
Hơn ai hết, chính người lao động là người trực tiếp vận hành máy móc, tham gia vào quy trình sản xuất và hiểu rõ nhất những “điểm nóng” về môi trường tại doanh nghiệp. Vì vậy, mỗi người lao động cần:
– Mạnh dạn lên tiếng: Phản ánh kịp thời với tổ chức Công đoàn cơ sở về các hành vi gây ô nhiễm, không đảm bảo an toàn vệ sinh lao động.
– Đề xuất các sáng kiến: Cải tiến quy trình sản xuất để tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng, giảm phát thải. Những sáng kiến này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh.
4. Công đoàn: Cầu nối, đồng hành và thúc đẩy “Hành trình xanh”
Để những hành động của người lao động không còn là những nỗ lực đơn lẻ, tổ chức Công đoàn cam kết sẽ triển khai một kế hoạch hành động toàn diện và mạnh mẽ để đưa tinh thần của Chỉ thị 20/CT-TTg vào từng “tế bào” của đời sống lao động.
4.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, xây dựng “ý thức hệ xanh”
Công đoàn các cấp sẽ đổi mới phương thức tuyên truyền, biến các quy định pháp luật khô khan thành những thông điệp gần gũi, dễ hiểu. Công đoàn sẽ:
– Tổ chức các buổi đối thoại chuyên đề về Chỉ thị 20/CT-TTg, các cuộc thi tìm hiểu về “sản xuất xanh”, “tiêu dùng bền vững”.
– Nhân rộng các mô hình “Tổ công đoàn xanh”, “Công nhân vì môi trường.
Mục tiêu là xây dựng một lớp người lao động mới, không chỉ giỏi về tay nghề mà còn có trách nhiệm với môi trường.
4.2. Phát động và nhân rộng các phong trào thi đua gắn với tiêu chí môi trường:
Công đoàn sẽ đưa các tiêu chí về bảo vệ môi trường, thực hành tiết kiệm, sáng kiến xanh vào nội dung của các phong trào thi đua truyền thống như “Lao động giỏi, Lao động sáng tạo”. Khen thưởng, biểu dương kịp thời những cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc trong công tác bảo vệ môi trường. Điều này sẽ tạo động lực mạnh mẽ, khuyến khích người lao động và doanh nghiệp cùng nhau hành động.
4.3. Tăng cường vai trò giám sát và phản biện xã hội:
Công đoàn cơ sở sẽ chủ động tham gia cùng doanh nghiệp xây dựng và thực hiện các quy trình sản xuất thân thiện với môi trường. Đồng thời, thực hiện quyền giám sát việc tuân thủ pháp luật về môi trường, an toàn vệ sinh lao động của doanh nghiệp. Chúng tôi sẽ là “tai mắt” của người lao động, đảm bảo tiếng nói của họ được lắng nghe và các vấn đề về môi trường được giải quyết triệt để.
4.4. Thúc đẩy đối thoại, thương lượng đưa nội dung bảo vệ môi trường vào Thỏa ước lao động tập thể:
Đây là một công cụ pháp lý quan trọng, Công đoàn sẽ hướng dẫn các cấp cơ sở đưa các điều khoản có lợi cho người lao động liên quan đến môi trường làm việc vào Thỏa ước lao động tập thể. Ví dụ như: các cam kết của doanh nghiệp về giảm thiểu tiếng ồn, bụi, nhiệt độ; cung cấp trang thiết bị bảo hộ lao động thân thiện với môi trường; hay các phúc lợi khuyến khích người lao động sử dụng phương tiện giao thông công cộng.
4.5. Hợp tác và huy động nguồn lực:
Công đoàn sẽ tăng cường hợp tác với các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, các tổ chức xã hội và các chuyên gia để tổ chức các khóa tập huấn, trang bị kiến thức và kỹ năng bảo vệ môi trường cho cán bộ công đoàn và người lao động.
5. Kết luận và khuyến nghị
“Hành trình xanh” là một quá trình dài hơi, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ và bền bỉ. Với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ và sự vào cuộc chủ động, sáng tạo của tổ chức Công đoàn Việt Nam, một phong trào bảo vệ môi trường trong công nhân, viên chức, lao động đã và đang được hình thành rõ nét và có sức lan toả.
Công đoàn đã chứng tỏ vai trò không thể thiếu của mình trong việc chuyển hóa các chủ trương, chính sách thành những hành động cụ thể, có sức lan tỏa rộng khắp. Bằng cách đặt người lao động vào vị trí trung tâm, đồng thời phát huy vai trò cầu nối, giám sát và thúc đẩy, Công đoàn đang góp phần quan trọng xây dựng một nền kinh tế xanh, một xã hội bền vững cho các thế hệ tương lai.
Để tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, trong thời gian tới, Công đoàn Việt Nam cần:
– Thể chế hóa mạnh mẽ hơn các tiêu chí môi trường trong các quy định, quy chế thi đua và Thỏa ước lao động tập thể.
– Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các mô hình “sản xuất xanh”, “công đoàn xanh” phù hợp với đặc thù của từng ngành nghề, lĩnh vực.
– Tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ công đoàn cơ sở về kỹ năng giám sát, tư vấn và đối thoại chính sách liên quan đến môi trường.
Tài liệu tham khảo:
[1] Chính phủ (2025), “Chỉ thị số 20/CT-TTg ngày 12/7/2025 về các nhiệm vụ cấp bách nhằm ngăn chặn ô nhiễm môi trường”, ban hành ngày 12/7/2025.
[2] Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (2025), “Hướng dẫn số 49/HD-TLĐ ngày 28/5/2025 về việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới”, ban hành ngày 28/5/2025.
[3] Bộ Nông nghiệp và Môi trường (2025), “Công văn số 2141/BNNMT-VP ngày 16/5/2025 về việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 05/6 và Tháng hành động vì môi trường”, ban hành ngày 16/5/2025.
[4] Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (2025), “Báo cáo số 12 /BC-TLĐ ngày 22/8/2025 về việc Kết quả thực hiện các hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 5/6 Tháng hành động vì môi trường năm 2025 trong các cấp công đoàn”, ban hành ngày 22/8/2025.
TS.Nguyễn Duy Thành
Trường Đại học Thủ đô Hà Nội
